Қысқаша
Мәзірді қазақ және орыс тілдерінде құрастыру үшін санаттар мен тағамдардың қалыптасқан қазақша атауларын алыңыз (Салаттар, Сорпалар, Палау, Бауырсақ), сипаттамаларды мағынасы бойынша аударыңыз, баға мен салмақты бірдей қалдырыңыз, ал қазақша мәтінді сол жаққа немесе жоғарыға бірдей қаріппен қойыңыз. Төменде мәзір үлгісі, терминдер сөздігі, той мәзірі және аударманың жиі қателері берілген.
Мәзірді қазақ және орыс тілдерінде құрастыру үшін санаттар мен тағамдардың қалыптасқан қазақша атауларын алыңыз (Салаттар, Сорпалар, Палау, Бауырсақ), сипаттама мен құрамды сөзбе-сөз емес, мағынасы бойынша аударыңыз, баға мен салмақты бірдей қалдырыңыз, ал қазақша мәтінді сол жаққа немесе жоғарыға бірдей қаріппен қойыңыз. Басып шығарар немесе жариялар алдында мәзірді қазақ тілін жетік білетін адамға тексертіңіз.
Төменде - екі тілдегі ас мәзірінің үлгісі, терминдер сөздігі, тағам атауларының грамматикасы, машиналық аударманың жиі қателері және той мәзірінің үлгісі. Қазақша нұсқаның неге міндетті екені Тіл туралы заң және мейрамхана мәзірі мақаласында толық талданған.
Қазақ және орыс тілдеріндегі мәзір үлгісі: санаттар
Қазақша баған бірінші тұр - баспа мәзірдегідей: «Тіл туралы» Заңның 21-бабы бойынша мемлекеттік тілдегі мәтін сол жақта немесе жоғарыда орналасады. Кестеде мәзір түрлері де бар: таңғы ас, кешенді түскі ас, балалар мәзірі және банкеттік мәзір.
| Қазақша | Орысша |
|---|---|
| Таңғы ас | Завтраки |
| Салаттар | Салаты |
| Тіскебасарлар | Закуски |
| Сорпалар | Супы |
| Ыстық тағамдар | Горячие блюда |
| Гарнирлер | Гарниры |
| Тұздықтар | Соусы |
| Нан | Хлеб |
| Десерттер | Десерты |
| Сусындар | Напитки |
| Ыстық сусындар | Горячие напитки |
| Салқын сусындар | Холодные напитки |
| Балалар мәзірі | Детское меню |
| Кешенді түскі ас | Комплексный обед |
| Банкеттік мәзір | Банкетное меню |
Сорпалар бөлімі «Бірінші тағамдар» деп те аталады, ал кондитерлік мәзірде «Десерттер» орнына «Тәттілер» деп те жазады. Екі нұсқа да дұрыс - бастысы, біреуін таңдап, бүкіл мәзірде соны ұстану.
Мәзір үлгісі: тағамдар мен сусындар
| Қазақша | Орысша |
|---|---|
| Бешбармақ | Бешбармак |
| Қазақша ет | Мясо по-казахски |
| Палау | Плов |
| Лағман | Лагман |
| Қуырдақ | Куырдак |
| Манты | Манты |
| Етті самса | Самса с мясом |
| Асқабақты самса | Самса с тыквой |
| Қой етінен шашлық | Шашлык из баранины |
| Тауық етінен шашлық | Шашлык из курицы |
| Ет сорпасы | Мясной бульон |
| Тауық сорпасы | Куриный суп |
| Көкөніс салаты | Овощной салат |
| «Цезарь» салаты | Салат «Цезарь» |
| Қазы | Казы |
| Қарта | Карта |
| Жая | Жая |
| Шұжық | Шужук |
| Бауырсақ | Баурсаки |
| Картоп фри | Картофель фри |
| Күріш | Рис |
| Қаймақ | Сметана |
| Сұлы ботқасы | Овсяная каша |
| Құймақ | Блины |
| Балмұздақ | Мороженое |
| Шай | Чай |
| Сүтті шай | Чай с молоком |
| Сүтті кофе | Кофе с молоком |
| Қымыз | Кумыс |
| Шұбат | Шубат |
| Айран | Айран |
| Шырын | Сок |
| Су | Вода |
| Газсыз су | Вода без газа |
Екі тілдегі мәзірде бір позиция толығымен былай көрінеді (салмақ пен баға тек пішімнің үлгісі):
| Қазақша | Орысша | |
|---|---|---|
| Атауы | Бешбармақ | Бешбармак |
| Құрамы | Ет, жайма, пияз, сорпа | Мясо, раскатанное тесто, лук, бульон |
| Салмағы | Салмағы: 450 г | Выход: 450 г |
| Бағасы | 2 500 ₸ | 2 500 ₸ |
Мәзір сөздігі: орысша-қазақша терминдер
| Орысша | Қазақша |
|---|---|
| Меню | Мәзір |
| Цена | Баға |
| Порция | Порция |
| Половина порции | Жарты порция |
| Вес, выход | Салмағы |
| Объём | Көлемі |
| Состав | Құрамы |
| Аллергены | Аллергендер |
| Острое | Ащы |
| Вегетарианское | Вегетариандық |
| Без сахара | Қантсыз |
| Без лука | Пиязсыз |
| Хит | Хит, танымал |
| Новинка | Жаңа |
| Шеф рекомендует | Шеф-аспаз ұсынады |
| Сезонное | Маусымдық |
| Комплексный обед | Кешенді түскі ас |
| Закончилось | Таусылды |
| Штука | Дана |
| На вынос | Алып кету |
| Доставка | Жеткізу |
| Заказ | Тапсырыс |
| Счёт | Шот |
| Обслуживание | Қызмет көрсету |
| Скидка | Жеңілдік |
| Жареный | Қуырылған |
| Варёный | Қайнатылған |
| Тушёный | Бұқтырылған |
| Копчёный | Ысталған |
| На гриле | Грильде пісірілген |
| Свежий (көкөніс туралы) | Балғын |
| Сочный | Шырынды |
| Хрустящий | Қытырлақ |
| Из говядины | Сиыр етінен |
| Из баранины | Қой етінен |
| Из конины | Жылқы етінен |
| Из курицы | Тауық етінен |
Тағам атауларының грамматикасы: жеті ереже
- Негізгі сөз соңында тұрады және тәуелдік жалғау алады. Салат «Цезарь» → «Цезарь» салаты, куриный суп → тауық сорпасы, овощной салат → көкөніс салаты. Жалқы есімдер (Цезарь, Оливье, Наполеон) аударылмайды, тырнақшаға алынады.
- Орысша «с чем-то» -лы/-лі, -ды/-ді, -ты/-ті жұрнағымен беріледі. Етті самса, сүтті шай, асқабақты самса.
- Орысша «без» -сыз/-сіз жұрнағымен беріледі. Қантсыз, пиязсыз, глютенсіз.
- Еттің түрі («из баранины») шығыс септігімен беріледі. Қой етінен шашлық, тауық етінен шашлық.
- «По-казахски», «по-узбекски» -ша/-ше жұрнағымен беріледі. Қазақша ет, өзбекше палау.
- Бас әріп тек атаудың бірінші сөзінде жазылады. «Тауық сорпасы», «Тауық Сорпасы» емес.
- Қазақ әріптері орыс әріптерімен алмастырылмайды. Ә, ғ, қ, ң, ө, ұ, ү, һ, і - жеке әріптер. Қазақша бағандағы «Бешбармак», «Куырдак», «Казы» - қате, дұрысы: Бешбармақ, Қуырдақ, Қазы. Мәзір қарпі осы әріптерді қолдайтынын тексеріңіз, әйтпесе олар түсіп қалады немесе басқа қаріппен көрінеді.
Машиналық аударманың жиі қателері
Онлайн-аудармашы жеке сөздерді жақсы аударады, бірақ тағам атауларында жиі қателеседі. Машиналық аудармадан кейін мыналарды тексеріңіз:
- Атаудың орнына сипаттама. Ұлттық тағамдардың қалыптасқан қазақша атауы бар: бешбармақ, бауырсақ, палау, қуырдақ. Оларды сипаттап аударудың қажеті жоқ.
- Орыс тіліндегі сөз тәртібі. Салат «Цезарь» қазақша «Цезарь» салаты болады: анықтауыш алдында, негізгі сөз соңында.
- Жалқы есімдерді аудару. «Цезарь», «Оливье», «Наполеон» өзгермейді, тек «салаты» немесе «торты» деген сөз қосылады.
- Көп мағыналы сөздер. Мәзірдегі «острое» - дәмге қатысты, яғни «ащы», пышақтың өткірлігі емес. «Горячее» бөлімі - «Ыстық тағамдар», «Первое» - «Бірінші тағамдар», мейрамханадағы счёт - «шот».
- Жоғалған қазақ әріптері. Ә, ғ, қ, ң, ө, ұ, ү, һ, і ұқсас орыс әріптерімен ауыстырылған - мәтін оқылады, бірақ қатемен жазылған.
- Жартылай аударма. Атауы қазақша, ал сипаттамасы мен құрамы орысша қалған. Позицияның әр өрісін аударыңыз, әйтпесе мәзір «жартылай» көрінеді.
Заң «орфография нормалары мен түпнұсқаға сай аударманы» талап етеді, сондықтан машиналық аударма тек жоба ретінде жарайды.
Баға, салмақ және өлшем бірліктері
- Баға: 2 500 ₸ - мыңдықтар бос орынмен бөлінеді, теңге белгісі сандан кейін тұрады, екі бағанда бірдей. Мәтінде «2 500 теңге» деп жазуға болады.
- Салмақ пен көлем: 250 г, 330 мл, 0,5 л - ондық бөлшек екі тілде де үтірмен жазылады.
- Дана: орысшадағы «шт» қазақшада «дана» болады: 6 дана.
- Жазулар: «Выход» → «Салмағы», «Объём» → «Көлемі», «Состав» → «Құрамы».
Той дастарханының мәзірі: үлгі
Той мәзірі әдетте ас беру реті бойынша құрылады: қонақтар келгенге дейін дастарханға суық тағамдар қойылады, содан кейін ыстық тағам беріледі, басты тағам - ет (бешбармақ), еттен кейін - сорпа, соңында - шай мен торт. Әр мекеменің реті мен құрамы өзінше; төменде екі тілдегі атаулары бар құрылымның үлгісі берілген.
| Кезең | Қазақша | Орысша |
|---|---|---|
| Қонақтар келгенге дейін | Қазы, қарта, жая, шұжық | Казы, карта, жая, шужук |
| Қонақтар келгенге дейін | Салаттар | Салаты |
| Қонақтар келгенге дейін | Бауырсақ, нан | Баурсаки, хлеб |
| Қонақтар келгенге дейін | Құрт, ірімшік | Курт, иримшик |
| Қонақтар келгенге дейін | Кептірілген жемістер мен жаңғақтар | Сухофрукты и орехи |
| Қонақтар келгенге дейін | Жемістер | Фрукты |
| Ыстық тағам | Балық немесе тауық еті | Рыба или курица |
| Басты тағам | Бешбармақ | Бешбармак |
| Еттен кейін | Сорпа | Сорпа (бульон) |
| Сусындар | Қымыз, шұбат, шырындар, су | Кумыс, шубат, соки, вода |
| Соңында | Шай, торт | Чай, торт |
Банкеттік мәзірде тағамның салмағын бір адамға шаққанда көрсетіңіз.
QR-мәзірде екі тілді қалай жүргізу керек
Қағаз мәзірде екі тіл - бұл екі баған және баға өзгерген сайын жаңа таралым. User-QR-да әр тағамның атауы мен сипаттамасы қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде сақталады, ал санаттар, асханалар және опция топтары да аударылады. QR-кодты сканерлегеннен кейін қонақ тілді таңдайды (бұл қадамды баптаулардан өшіруге болады) және мәзірде оны кез келген сәтте ауыстыра алады.
Баға, фото және стоп-парақ барлық тілге ортақ: бағаны бір рет өзгерттіңіз - ол барлық нұсқада жаңарды. Аударма кестеде дайын тұрса, мәзірді үш тілдік бағандары бар бір Excel файлымен жүктеуге болады. Екі тілдегі мәзір қалай құрылғаны туралы толығырақ: қазақша және орысша QR-мәзір.
Жиі қойылатын сұрақтар
Ұлттық тағамдардың атауын аудару керек пе? Жоқ. Қазақша бағанда қалыптасқан қазақша атауы жазылады (Бешбармақ, Бауырсақ, Қуырдақ, Палау), орысша бағанда - орыс тіліндегі үйреншікті түрі (Бешбармак, Баурсаки, Куырдак, Плов).
Мәзірді онлайн-аудармашымен аударуға бола ма? Жоба ретінде - болады. Бірақ тағам атаулары мен сипаттамаларын қазақ тілін жетік білетін адам тексеруі керек: заң түпнұсқаға сай аударманы талап етеді, ал мәзірдегі қатені қонақтар бірден байқайды.
«Меню» қазақша қалай болады? «Мәзір». Сондықтан «Балалар мәзірі», «Банкеттік мәзір» деп жазылады.
Мәзір қазақ тілінде болуы міндетті ме? Иә, мұны «Тіл туралы» Заңның 21-бабы талап етеді. Толығырақ, рәсімдеу мен жауапкершілік туралы: тіл туралы заң және мәзір мақаласы.
Қорытынды
- Қазақша баған - бірінші немесе жоғарыда, бірдей қаріп өлшемімен.
- Ұлттық тағамдар қалыптасқан атауымен жазылады, жалқы есімдер аударылмайды.
- «С чем-то» - -лы/-ді/-ті жұрнағы, «без» - -сыз/-сіз, «по-казахски» - -ша/-ше.
- Баға мен салмақ екі тілде бірдей: 2 500 ₸, 250 г.
- Машиналық аударма - тек жоба, соңғы нұсқаны қазақ тілін жетік білетін адам тексереді.
Мәзірді екі тілде қайта басусыз жүргізгіңіз келе ме? User-QR-да тіркеліңіз - Pro тарифінің 14 күні тегін, картасыз.